Psikoterapi nedir?
Psikoterapi, ruhsal sorunların ve zorlanmaların, terapist ile danışan arasındaki yapılandırılmış bir görüşme süreci içinde ele alındığı tedavi yöntemlerinin genel adıdır. Farklı kuramlara dayanan birçok psikoterapi yaklaşımı vardır; bunlar bireysel, çift, aile veya grup görüşmeleri biçiminde, yüz yüze ya da çevrim içi olarak uygulanabilir.
Bilişsel davranışçı terapi (BDT)
Bilişsel davranışçı terapi; psikoloji biliminin verilerine ve öğrenme kuramlarına dayanan, etkinliği klinik araştırmalarla sınanmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Duygularımızın, düşüncelerimizin ve davranışlarımızın birbirini nasıl etkilediğini inceler; kişinin kendisini zorlayan düşünce ve davranış örüntülerini fark etmesine ve bunları değiştirmesine yardımcı olur.
Temel özellikleri
- Öncelikle kişinin bugünkü sorunlarına odaklanır.
- Terapist ve danışan birlikte belirlenen hedefler doğrultusunda iş birliği içinde çalışır.
- Süre bakımından genellikle sınırlı ve yapılandırılmıştır.
- Seanslar arasında uygulanan ev ödevleri ve alıştırmalar sürecin önemli bir parçasıdır.
- Kişinin yaşamı boyunca kullanabileceği sorun çözme ve baş etme becerilerini öğretmeyi amaçlar.
Hangi durumlarda kullanılır?
Bilişsel davranışçı terapinin etkinliği, başta aşağıdakiler olmak üzere birçok ruhsal sorunda araştırmalarla gösterilmiştir:
- Depresyon
- Kaygı (anksiyete) bozuklukları: panik bozukluğu, yaygın anksiyete bozukluğu, sosyal kaygı bozukluğu, özgül fobiler
- Obsesif kompulsif bozukluk
- Travma sonrası stres bozukluğu
- Erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
- Yeme bozuklukları
- Alkol ve madde kullanım bozuklukları
- Cinsel işlev bozuklukları
- Uyku sorunları
- İlişki ve iletişim sorunları
BDT’den gelişen yaklaşımlar
Bilişsel davranışçı gelenek içinde gelişen şema terapi, kabul ve kararlılık terapisi (ACT) ve bilinçli farkındalık (mindfulness) temelli yaklaşımlar; uzun süreli kişilik örüntüleri, tekrarlayan sorunlar ve yaşamla uyumlu değerler doğrultusunda değişim gibi konularda kullanılır.
Terapistle çalışmak
Psikoterapide terapist ile danışan arasındaki güvene dayalı iş birliği, kullanılan yöntem kadar önemlidir. Psikoterapistlik kendi başına bir meslek değil, bir yeterliliktir: ruhsal hastalıkların tedavisinde psikoterapiyi, ilgili yöntemde eğitimini ve süpervizyonunu tamamlamış psikiyatristler ve klinik psikologlar uygular. Bir psikoterapist ararken şunları sormak yerindedir: hangi yöntemde, nerede ve ne kadar süre eğitim aldığı, süpervizyon alıp almadığı ve bir meslek derneğine bağlı olup olmadığı. Ayrıntılı bilgi için: Psikoterapiyi kim uygular? Ruh sağlığında görevler ve sınırlar. Muayenehanemde tedavi yöntemi olarak ilaç tedavilerini ve yukarıda anlatılan psikoterapi yöntemlerini, kişinin ihtiyacına göre tek başına ya da birlikte uyguluyorum.
Hangi yaklaşımın uygun olduğu, ilk değerlendirme görüşmesinde kişinin yakınmaları, öyküsü ve hedefleri dikkate alınarak birlikte belirlenir. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz.