Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz.
Psikiyatrist, psikolog, psikoterapist ve psikolojik danışman arasındaki fark nedir?
Psikiyatrist, tıp fakültesini bitirdikten sonra ruh sağlığı ve hastalıkları alanında uzmanlık eğitimi almış hekimdir. Tanı koyar, gerektiğinde ilaç tedavisi düzenler ve psikoterapi eğitimi almışsa psikoterapi uygular. Psikolog, psikoloji lisans eğitimi almış kişidir; klinik psikologlar bu eğitimin üzerine klinik psikoloji alanında lisansüstü eğitim alır. Psikologlar ilaç yazamaz. Psikoterapistlik kendi başına bir meslek değil, kuramsal ve uygulamalı eğitimle kazanılan bir yeterliliktir. Belirli bir psikoterapi yönteminde (örneğin bilişsel davranışçı terapi) eğitimini ve süpervizyonunu tamamlamış psikiyatristler ve klinik psikologlar, o yöntemde psikoterapist olarak anılır. Yani psikoterapist, psikiyatristin ya da klinik psikoloğun eğitimini aldığı psikoterapi yöntemindeki yeterliliğini anlatır. Ayrıntılı bilgi için: Psikoterapiyi kim uygular? Ruh sağlığında görevler ve sınırlar. Psikolojik danışman ise psikolojik danışmanlık ve rehberlik eğitimi almış, çoğunlukla eğitim kurumlarında ve danışmanlık alanında çalışan meslek mensubudur.
Ne zaman bir psikiyatriste başvurmalıyım?
Üzüntü, kaygı, korku, öfke ya da huzursuzluk gibi duygular haftalarca sürüyor; uyku, iştah, iş, okul veya ilişkiler gibi günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız yararlı olur. Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi‘ni arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Psikiyatrik ilaçlar ne zaman kullanılır? Bağımlılık yapar mı?
İlaç tedavisi; tanıya, belirtilerin şiddetine, kişinin öyküsüne ve tercihlerine göre birlikte verilen bir karardır. Bazı durumlarda tek başına psikoterapi yeterli olabilirken, bazı durumlarda ilaç ve psikoterapinin birlikte kullanılması önerilir. Antidepresanlar bağımlılık yapmaz; ancak ani bırakıldıklarında rahatsız edici belirtiler görülebileceği için doz değişiklikleri hekiminizle birlikte planlanmalıdır. Sakinleştirici grubundaki bazı ilaçlar ise bağımlılık riski taşıdığından kısa süreli ve hekim kontrolünde kullanılır.
Psikoterapi nedir, ne kadar sürer?
Psikoterapi, ruhsal sorunların ve zorlanmaların, terapist ile danışan arasındaki yapılandırılmış bir görüşme süreci içinde ele alındığı tedavi yöntemidir. Süre; sorunun türüne, hedeflere ve kişiye göre değişir. Bilişsel davranışçı terapi gibi yapılandırılmış yöntemlerde süreç genellikle belirli hedeflerle ve sınırlı sayıda seansla planlanır. Ayrıntılı bilgi için: Terapi Nedir?
Depresyon nedir?
Depresyon; en az iki hafta boyunca, günün büyük bölümünde süren çökkün duygudurum ya da daha önce keyif alınan şeylere karşı ilgi kaybıyla giden bir ruhsal hastalıktır. Uyku ve iştah değişiklikleri, yorgunluk, dikkat güçlüğü, değersizlik ya da suçluluk duyguları ve ölüm düşünceleri eşlik edebilir. Depresyon bir zayıflık değildir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır.
Panik atak nedir?
Panik atak; çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, titreme, terleme, baş dönmesi ve “kontrolümü kaybedeceğim” ya da “öleceğim” gibi yoğun korkularla birlikte aniden başlayan ve dakikalar içinde en yüksek düzeye ulaşan bir korku nöbetidir. Ataklar tekrarlıyor ve yeni atak olacağı kaygısı yaşamı kısıtlıyorsa panik bozukluğundan söz edilir. Benzer belirtiler bedensel hastalıklarda da görülebildiği için ilk değerlendirmede tıbbi nedenlerin dışlanması önemlidir.
Bireysel, çift ya da aile terapisine nasıl karar verilir?
Bireysel terapi kişinin kendi duygu, düşünce ve davranışlarına odaklanır. Sorun daha çok ilişkinin içinde yaşanıyorsa çift terapisi, aile içi iletişim ve rollerle ilgiliyse aile terapisi daha uygun olabilir. Hangi biçimin uygun olduğu ilk değerlendirme görüşmesinde birlikte belirlenir; zaman zaman bu yöntemler bir arada da kullanılabilir.
Psikoterapi ile ilaç tedavisi birlikte uygulanabilir mi?
Evet. Psikiyatrist ilaç tedavisini düzenleyebilir; uzmanlaştığı psikoterapi dalında psikoterapiyi de kendisi uygulayabilir. Bazı durumlarda ilaç tedavisi ve/veya bir psikoterapi yöntemi psikiyatristle sürdürülürken, başka bir yöntemde psikoterapi (örneğin cinsel terapi, çift terapisi ya da endike olan başka bir ekolde psikoterapi) başka bir psikoterapi uygulayıcısıyla, örneğin bir klinik psikologla sürdürülür. Bu durumda iki uzmanın, kişinin onayıyla birbiriyle iletişimde olması tedaviyi kolaylaştırır.
İlk görüşmede ne olur?
İlk görüşmede başvuru nedeniniz, yakınmalarınızın ne zamandır sürdüğü, yaşam koşullarınız, geçmiş sağlık öykünüz ve beklentileriniz konuşulur. Bu değerlendirmenin sonunda olası tanı ve tedavi seçenekleri sizinle paylaşılır ve tedavi planı birlikte oluşturulur.